W wyniku uzgodnionej z hitlerowską III Rzeszą agresji radzieckiej na Polskę 17IX 1939 r. (Pakt Ribbentrop-Mototow 23 VIII 1939) i aneksji wschodnich obszarów II Rzeczypospolitej przez ZSRR polscy funkcjonariusze mundurowi (wojska, policji, Korpusu Ochrony Pogranicza, leśnictwa i in.) zostali rozbrojeni i zatrzymani przez Armie Czerwoną i NKWD. Wkraczające oddziały radzieckie zatrzymały po sporadycznych walkach około 250 tyś. żołnierzy, w tym 10-18 tyś. oficerów. Zatrzymanych władze radzieckie określały jeńcami wojennymi, co nie miało podstaw prawnych, ZSRR bowiem nie był w stanie wojny z Polską, formalnie obowiązywał pakt o nieagresji z 1932 r., a znaczna część polskich jednostek poddała się oddziałom Armii Czerwonej dobrowolnie (zgodnie z dyrektywą wodza naczelnego marsz. Edwarda Rydza-Śmigłego, by nie podejmować walki z "sowietami"). 19IX 1939 r. władze radzieckie powołały Zarząd NKWD ZSRR do spraw Jeńców Wojennych i Internowanych.